Enneagrammen - Algemene Inleiding

De term enneagram is geïntroduceerd door G.I. Gurdjieff, een pionier op het gebied van het aanpassen van oosterse spirituele leringen voor westers gebruik. Gurdjieff, zich goed bewust van het nutteloze lijden dat door tekortkomingen in onze persoonlijkheid wordt veroorzaakt, leerde dat ieder van ons een hoofdkenmerk heeft dat de centrale as vormt waar omheen de bedrieglijke aspecten van onze persoonlijkheid (of onware persoonlijkheid, zoals Gurdjieff die noemde, omdat veel daarvan ons als kind is opgedrongen ipv vrij door ons gekozen) veel efficiënter verlopen.
Het enneagram verschaft niet alleen inzicht in de eigen persoonlijkheid en de daarbij behorende motivaties, het is tevens een zeer bruikbaar hulpmiddel om anderen te begrijpen, hen aan te voelen en met hen om te gaan. De cognitief/emotionele structuur van het enneagram van de persoonlijkheid kan een nuttige gids zijn voor het begrijpen en transformeren van onze persoonlijkheid, maar is niet De Waarheid, is niet de feitelijke werkelijkheid van de van moment tot moment plaatsvindende manifestatie van ons wezen. Het is een theorie over de persoonlijkheid. Het enneagram van de persoonlijkheid gaat veel verder dan de conventionele benaderingen in de zin dat het ons eraan herinnert dat we, vanwege afweermechanismen die niet langer nodig zijn, te vaak in een illusoire wereld leven, dat we ideeën en gevoelens over de werkelijkheid verwarren met de werkelijkheid zelf. Als we dat in gedachten houden, kan het systeem een prachtig instrument zijn voor ieder van ons. Als we het aanzien voor De Waarheid, als we het gebruiken als substituut voor de feitelijke observatie van onszelf en anderen, kan het enneagram-systeem, net als alle andere conceptuele systemen, ontaarden in gewoon nog weer een manier om in stereotypen over onszelf en anderen te denken, om het leven van de illusie voort te zetten in onze wakende droom.

De kennis van het enneagram over de negen typen sluit naadloos aan bij een breed gebied van hedendaagse psychologisch denken. Het enneagram is echter een van de weinige persoonlijkheidsmodellen die zich niet zozeer met pathologie bezighouden, maar met gedrag op een normaal of hoger niveau van bewustzijn. Volgens het enneagram is het ene type niet beter dan het andere type. Elk type heeft eigenschappen die zeer doeltreffend kunnen zijn.
De negen enneagramtypen worden beschreven vanuit de manier waarop ze in het leven staan. Met buitengewone precisie stelt het model ons in staat een diep begrip van ons eigen karakter te krijgen, en het geeft ons een helder inzicht in onze relaties met anderen. Het enneagram maakt ons ook bewust van de aanleg die elk type heeft voor hogere kwaliteiten, zoals empathie, alwetendheid en liefde.
Voor onze geboorte zijn we één met de volmaaktheid van de essentie. Om na onze geboorte in de materiele wereld te kunnen overleven, ontwikkelen we een persoonlijkheid. Elk van de negen persoonlijkheidstypen van het enneagram heeft zich gevormd rond één centrale emotionele passie. De emotionele passie en de mentale preoccupatie die hieruit voortkomt bepalen de levensvisie van elk van de negen typen.
Het enneagram gaat over onze terugkeer naar de essentie. Elke passie heeft in een aspect van de hogere deugd van de essentie zijn tegenpool. We zijn in ons leven op zoek naar dát aspect van de hogere deugd dat we missen omdat we lijden onder dat gemis. Bijv. het trotstype Twee is op zoeken naar nederigheid en het angsttype zes is op zoek naar moed.
Omdat we geneigd zijn onze aandacht te richten op gedachten en gevoelens die we identificeren als 'onze persoonlijkheid' kunnen we de emotionele en mentale gewoonten die onze persoonlijkheid karakteriseren gemakkelijk bij het enneagram terugvinden. Het enneagram vat de persoonlijkheid of wat ieder van ons ervaart als zijn 'ik' echter op als slechts één dimensie op een continuüm waarlangs de persoonlijkheid zich ontwikkelt. Onze huidige gevoelens en gedachten dienen slechts als opstap om de volgende fase van onze ontplooiing te kunnen begrijpen. Vanuit dit zich uitdijende psychologische perspectief kunnen we de neurotische neigingen die voortkomen uit onze emotionele en mentale gewoonten zien als 'meester' en als 'goede vrienden' die ons respectvol leiden naar een volgende fase van psychische ontwikkeling.
Als de gedachte en gevoelens van onze persoonlijkheid dienen als opstap naar een ruimer bewustzijn, dan dient het verkrijgen van een bruikbaar inzicht in onze emotionele en mentale gewoonten een dubbel doel:

1. het maakt ons tot een doeltreffender en gelukkiger mens;
2. we leren hoe we onze persoonlijkheid kunnen loslaten zodat het volgende niveau van ons bewustzijn zich kan ontplooien.

In alle typen zien we iets van onszelf terug. We hoeven geen type Negen te zijn om in de bezigheden van een dierbare op te gaan, en we hoeven geen type Vier te zijn om iemands pijn te kunnen delen. Elk van deze reacties is zinvol en normaal. Het is heel natuurlijk dat we ons angstig voelen wanneer we worden bedreigd en dat we woede voelen wanneer we worden misbruikt.
In relaties met anderen wordt duidelijk hoe we van elkaar kunnen verschillen. Ieder van ons vertelt een ander verhaal, en toch vertellen we allemaal de waarheid. We ervaren ons leven vanuit onze eigen levensvisie, en we hebben vaak niet door dat we bevooroordeeld zijn. Het enneagram geeft ons de mogelijkheid de wereld vanuit de levensvisie van anderen te zien, en zo kunnen we ontdekken dat elk type vanuit zijn of haar levensvisie de waarheid ziet.

Naast de negen persoonlijkheidstypen die gevormd zijn rond de emotionele passies zijn er van elk type drie versies die ´de subtypen van het enneagram´ genoemd worden. Deze subtypen vertegenwoordigen een verborgen gerichtheid van de aandacht van het type op drie primaire levensgebieden:

- zelfbehoud
- sociale situaties
- seksuele relaties

Als we de subtypen via zelfobservatie eenmaal ontdekt hebben blijkt dat de gerichtheid van de aandacht van elk subtype een gedrag voortbrengt dat gemotiveerd wordt door een instinct. Het zelfbehoudende subtype komt voort uit ons instinct om fysiek te overleven. Het sociale subtype komt voort uit ons instinct om in de groep te overleven. En het seksuele subtype komt voort uit ons instinct voor overleving van de soort. Als een levensgebied in de kindertijd beschadigd is, ontwikkelt zich een mentale preoccupatie die de angst vermindert die dat gebied oproept. De subtypen dragen de naam van deze mentale preoccupatie. De energieën van het fysieke lichaam (instincten) en de emotionele energieën van de passies vloeien in deze mentale preoccupatie samen. Omdat de gerichtheid van de aandacht van het subtype een alledaags gedrag is, kan met de subtypen als het cruciale uitgangspunt in de transformatie van de negen passies in hun hogere tegenpolen zien.

Voorbeeld
Alle typen Drie zullen veel aandacht richten op ´zekerheid´, ´prestige´ en ´ mannelijk/vrouwelijke imago´, maar één van deze preoccupaties zal meer het aandachtspunt zijn dan de andere twee. Als de Drie het meest beschadigd is op het gebied van zelfbehoud zal het zoeken naar zekerheid als belangrijkste aandachtspunt ook beïnvloed worden door de mentale preoccupatie ´ijdelheid´ en de passie ´bedrog´.

Door: Yvette

top

←